การพัฒนาตนเองหรือในภาษาอังกฤษเรียกว่า Self-development คือ แนวคิดว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงตนเองเพื่อตอบสนองต่อความต้องการของตน หรือให้สอดคล้องกับความคาดหวังของสังคม ซึ่งมีนิยามความหมายที่ค่อนข้างหลากหลาย ดังนี้

ความหมายที่ 1: การพัฒนาตนคือการที่บุคคลพยายามที่จะปรับปรุงเปลี่ยนแปลงตนด้วยตนเองให้ดีขึ้นกว่าเดิม เหมาะสมกว่าเดิม ทำให้สามารถดำเนินกิจกรรม แสดงพฤติกรรม เพื่อสนองความต้องการ แรงจูงใจ หรือเป้าหมายที่ตนตั้งไว้

ความหมายที่ 2 การพัฒนาตนคือการพัฒนาศักยภาพของตนด้วยตนเองให้ดีขึ้นทั้งร่างกาย จิตใจ อารมณ์ และสังคม เพื่อให้ตนเป็นสมาชิกที่มีประสิทธิภาพของสังคม เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่น ตลอดจนเพื่อการดำรงชีวิตอย่างสันติสุขของตน

สำหรับการพัฒนาตนเองเพื่อเป็นบุคคลที่มีศักยภาพและมีความสามารถนั้น เราต้องพัฒนาความ “เก่ง” ในสามด้านด้วยกัน ได้แก่

1) เก่งตน คือ การเป็นผู้ที่หมั่นศึกษาหาความรู้เพื่อให้รู้เท่าทันคนอื่น และรู้เท่าทันโลก มีความประพฤติ การแสดงออกทางวาจาและอารมณ์ที่เหมาะสม มีจิตใจที่เข้มแข็ง มีความกระผตือรือร้น เป็นต้น

2) เก่งคน คือ คนที่มีมนุษย์สัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่น มีพื้นฐานความสัมพันธ์ส่วนตัวที่ดีตั้งแต่ในระดับครอบครัว เพื่อนฝูง ความสัมพันธ์กับเพื่อนร่วมงาน คนประเภทนี้จะเป็นที่รักและเอ็นดูของคนทั่วไป สามารถเข้าสังคมได้ง่ายและเมื่อมีปัญหาก็มีผู้อื่นยินดีให้ความช่วยเหลืออยู่เสมอ

3) เก่งงาน คือ คนที่ได้มีการศึกษาและรู้ลึกรู้กว้างเกี่ยวกับขอบเขตงานที่ตนเองทำ เป็นผู้ที่รักและขยันในการทำงาน มีความมุมานะและอุตสาหะ ทุ่มเทให้กับการทำงาน คนประเภทนี้จะเป็นคนที่เจ้านายมีความเชื่อใจและมีคุณค่าสำหรับองค์กรสูง

โดยสรุป การพัฒนาตนเองเป็นเรื่องของการเปลี่ยนแปลงในตัวเราในทางที่ดีขึ้น ทั้งการเปลี่ยนแปลงในพฤติกรรม วาจา และความคิด ที่มีผลต่อความสัมพันธ์ในระดับบุคคลและผลการทำงานของเรา